Cảnh giác email phishing nhắm vào tài khoản đuôi edu của trường

Email phishing nhắm vào tài khoản edu thường giả danh phòng công nghệ thông tin, thư viện hay phòng đào tạo, tạo cảm giác gấp gáp ("tài khoản sẽ bị khóa trong 24 giờ") và dẫn bạn tới một trang đăng nhập giả để lấy mật khẩu. Cách phòng chính là không bấm link đăng nhập trong email, luôn tự gõ địa chỉ cổng thông tin của trường, và bật xác thực hai lớp để mật khẩu bị lộ cũng chưa đủ cho kẻ gian vào được.

Vì sao kẻ gian thèm tài khoản edu

Một tài khoản email trường không chỉ là hộp thư. Nó thường gắn với:

• Quyền truy cập cơ sở dữ liệu học thuật có phí mà thư viện trường đã mua.
• Bộ ứng dụng văn phòng, dung lượng lưu trữ đám mây lớn.
• Danh bạ toàn trường, rất có giá trị để gửi tiếp email lừa đảo vì người nhận tin tưởng địa chỉ cùng đuôi.
• Ưu đãi giáo dục của các hãng phần mềm.
• Hồ sơ cá nhân, điểm số, tài liệu nghiên cứu.

Tài khoản bị chiếm thường bị dùng làm bàn đạp: kẻ gian gửi email từ chính địa chỉ của bạn đến bạn bè, giảng viên, khiến vòng lừa đảo lan rộng. Một số khác bán quyền truy cập thư viện số, chủ đề được phân tích trong bài thủ đoạn chiếm tài khoản tạp chí khoa học.

Những kịch bản lừa đảo hay gặp

"Hộp thư của bạn đã đầy"

Email báo dung lượng vượt mức, yêu cầu bấm để "nâng cấp" hoặc "xác minh". Link dẫn đến trang có logo trường, giao diện giống trang đăng nhập Microsoft 365 hoặc Google.

"Cập nhật thông tin học bổng, học phí"

Thường xuất hiện vào đầu học kỳ, mùa xét học bổng. Email yêu cầu điền form với số tài khoản ngân hàng, mã số sinh viên, mật khẩu.

"Tài liệu được chia sẻ với bạn"

Giả thông báo chia sẻ file từ OneDrive, Google Drive. Bấm vào xem tài liệu thì bị yêu cầu đăng nhập lại.

Tin nhắn từ "giảng viên"

Một email ngắn, tên hiển thị trùng giảng viên, nhờ bạn mua giúp thẻ cào hoặc chuyển khoản gấp vì "đang họp không nghe máy được". Đây là lừa đảo, dù địa chỉ email có thể là tài khoản thật đã bị chiếm.

Cách đọc một email đáng ngờ

Lưu ý: email lừa đảo ngày càng được viết trơn tru, không lỗi chính tả. Đừng dựa vào một dấu hiệu duy nhất. Nguyên tắc vàng là phòng CNTT không bao giờ hỏi mật khẩu của bạn qua email.

Thói quen phòng thủ hằng ngày

1. Lưu sẵn địa chỉ cổng đăng nhập chính thức của trường vào dấu trang và chỉ đăng nhập từ đó.
2. Bật xác thực hai lớp cho tài khoản edu; hướng dẫn chi tiết cho Microsoft 365 có trong bài cấu hình 2FA cho tài khoản Teams học tập.
3. Dùng mật khẩu riêng cho tài khoản trường, không trùng mạng xã hội.
4. Khi nhận yêu cầu bất thường từ người quen, xác minh qua kênh khác như gọi điện, nhắn tin trực tiếp.
5. Không phê duyệt lời nhắc đăng nhập trên ứng dụng xác thực khi bạn không hề đang đăng nhập.

Lỡ nhập mật khẩu vào trang giả thì làm gì

Bình tĩnh và hành động nhanh theo thứ tự:

1. Đổi mật khẩu tài khoản edu ngay từ trang chính thức.
2. Đăng xuất mọi phiên đăng nhập khác nếu hệ thống cho phép.
3. Kiểm tra quy tắc chuyển tiếp email và hộp thư đã gửi; kẻ gian thường cài quy tắc chuyển tiếp tự động để tiếp tục đọc thư.
4. Bật xác thực hai lớp nếu chưa có.
5. Đổi mật khẩu ở các dịch vụ khác nếu bạn từng dùng chung mật khẩu.
6. Báo phòng CNTT của trường để họ chặn tên miền giả và cảnh báo người khác.
7. Nếu đã nhập thông tin ngân hàng, gọi ngay cho ngân hàng để khóa thẻ.

Báo cáo email lừa đảo đúng cách

Đừng chỉ xóa email. Dùng nút "Báo cáo lừa đảo" trong Outlook hoặc Gmail, đồng thời chuyển tiếp cho phòng CNTT dưới dạng tệp đính kèm nếu được hướng dẫn. Báo cáo sớm giúp trường chặn chiến dịch trước khi nhiều người khác mắc bẫy. Với giảng viên, cán bộ quản lý có quyền truy cập hệ thống nhạy cảm như cổng thông tin quản lý điểm, cảnh giác càng phải cao hơn vì một tài khoản bị chiếm có thể ảnh hưởng dữ liệu của hàng nghìn học sinh.

Nhà trường có thể làm gì để giảm phishing

Người dùng cảnh giác là cần thiết, nhưng bộ phận CNTT của trường cũng có nhiều công cụ để chặn email lừa đảo trước khi nó tới hộp thư:

• Cấu hình đầy đủ SPF, DKIM và DMARC cho tên miền của trường, giúp máy chủ thư nhận biết và từ chối email giả mạo đúng đuôi edu.
• Gắn nhãn cảnh báo "Email từ bên ngoài" cho thư không xuất phát từ hệ thống nội bộ, để sinh viên thấy ngay khi một email xưng là phòng đào tạo nhưng lại gửi từ bên ngoài.
• Bắt buộc xác thực hai lớp với tài khoản cán bộ, giảng viên và khuyến khích mạnh với sinh viên.
• Gửi thông báo chính thức qua một kênh cố định, ví dụ cổng thông tin sinh viên, và nói rõ trường không bao giờ yêu cầu cung cấp mật khẩu qua email.
• Tổ chức buổi hướng dẫn ngắn đầu khóa cho tân sinh viên, vì đây là nhóm dễ bị nhắm tới nhất khi chưa quen với các thông báo thật của trường.

Khi một chiến dịch lừa đảo đang diễn ra, gửi cảnh báo nhanh tới toàn trường kèm ảnh chụp email mẫu sẽ hiệu quả hơn nhiều so với một thông báo chung chung về an toàn thông tin.