Chỉ thị 37/CT-TTg: giám sát thi bằng công nghệ và quyền riêng tư

Chỉ thị 37/CT-TTg ngày 20/10/2026 về phòng, chống gian lận thi cử yêu cầu Bộ GD&ĐT hướng dẫn dùng camera, thiết bị dò kim loại ở khâu rủi ro cao trước 31/12/2026, xây dựng cơ sở dữ liệu phân tích kết quả học tập để phát hiện bất thường và lập lộ trình thi trên máy tính. Chỉ thị nêu rõ yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và tuân thủ pháp luật, nhưng các chi tiết như lưu hình ảnh bao lâu, ai được xem, thuật toán gắn cờ hoạt động ra sao vẫn chờ văn bản hướng dẫn. Bài này tóm tắt các mốc trong chỉ thị và những câu hỏi về dữ liệu cá nhân mà người học, nhà trường nên đặt ra ngay từ bây giờ.

Những gì chỉ thị yêu cầu về công nghệ

Theo VietnamPlus ngày 20/10/2026 và Báo Đại biểu Nhân dân, chỉ thị do Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký, chuyển trọng tâm từ phát hiện, xử lý sang quản trị rủi ro và phòng ngừa từ sớm. Các nhiệm vụ gắn với công nghệ gồm:

Chỉ thị cũng yêu cầu ở khâu rủi ro cao phải có cơ chế kiểm tra chéo, ghi nhật ký thao tác và kiểm tra độc lập. Với giáo dục đại học, người đứng đầu cơ sở phải có quy định rõ về đạo văn, viết thuê, dùng AI trái phép, và áp dụng biện pháp chống gian lận cả với thi học phần, thi tốt nghiệp, bảo vệ luận văn, luận án.

Dữ liệu nào sẽ được thu thập

Ghép các nhiệm vụ lại, có thể hình dung bốn nhóm dữ liệu mới hoặc được dùng nhiều hơn: hình ảnh camera tại phòng thi; nhật ký thao tác trên máy tính khi thi; kết quả học tập, điểm thi được đưa vào hệ thống phân tích bất thường; và dữ liệu xác thực danh tính thí sinh. Nhóm cuối có thể gồm ảnh khuôn mặt, nếu sau này dùng phần mềm nhận diện như một số đơn vị tổ chức thi ngoại ngữ đang áp dụng.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, hiệu lực từ 1/1/2026, có điều khoản riêng về dữ liệu sinh trắc học và về dữ liệu trẻ em. Phần lớn thí sinh thi học sinh giỏi quốc gia và một phần thí sinh tốt nghiệp THPT chưa đủ 18 tuổi, nên mọi quy trình liên quan hình ảnh và dữ liệu nhận dạng cần tính đến lớp bảo vệ này.

Câu hỏi nên có câu trả lời trong văn bản hướng dẫn

• Thời hạn lưu: hình ảnh camera phòng thi được giữ bao lâu, khi nào xóa nếu không có khiếu nại?
• Người được xem: ai có quyền truy cập, có ghi nhật ký mỗi lần truy cập không?
• Thông báo: thí sinh được thông báo trước về việc ghi hình, phạm vi ghi hình (chỉ phòng thi hay cả hành lang)?
• Thuật toán gắn cờ: dấu hiệu "bất thường" được xác định thế nào, có người xem xét lại trước khi kết luận?
• Quyền giải trình: thí sinh bị gắn cờ có được xem dữ liệu liên quan và trình bày không?
• Nhà cung cấp: nếu dùng phần mềm của doanh nghiệp, dữ liệu lưu ở đâu, doanh nghiệp có được dùng để huấn luyện mô hình?

Những câu hỏi này không nhằm cản trở việc chống gian lận. Một hệ thống giám sát minh bạch, có giới hạn rõ ràng sẽ được người học chấp nhận dễ hơn, và bằng chứng nó tạo ra cũng vững hơn khi có khiếu nại.

Bài học từ phần mềm giám sát thi trực tuyến

Trong giai đoạn học trực tuyến, nhiều sinh viên đã được yêu cầu cài phần mềm giám sát có quyền truy cập webcam, micro, màn hình, đôi khi cả tiến trình chạy trên máy. Một số phần mềm tiếp tục chạy nền sau khi thi xong. Nếu chỉ thị dẫn tới việc mở rộng thi trên máy tính, ưu tiên nên là thi tại phòng máy của trường thay vì bắt cài lên thiết bị cá nhân. Khi buộc phải cài, hãy làm theo hướng dẫn trong bài kiểm tra thiết bị tránh bị cài phần mềm giám sát lén để gỡ sạch sau kỳ thi.

Với các buổi bảo vệ luận văn trực tuyến, việc ghi hình phiên bảo vệ để lưu minh chứng cũng nên đi kèm quy định ai giữ bản ghi và trong bao lâu; cấu hình phòng họp an toàn có trong bài bảo mật hội thảo trực tuyến Zoom.

Nhà trường chuẩn bị gì trong lúc chờ hướng dẫn

1. Kiểm kê camera hiện có ở phòng thi: góc quay, nơi lưu, thời gian lưu, ai có mật khẩu đầu ghi.
2. Đổi mật khẩu mặc định của đầu ghi, camera IP; không mở truy cập từ Internet nếu không cần.
3. Soạn sẵn thông báo cho thí sinh về việc ghi hình và mục đích sử dụng.
4. Với hệ thống thi trên máy tính, tách mạng phòng thi, ghi nhật ký quản trị, giới hạn tài khoản có quyền sửa điểm.
5. Khi chọn nhà cung cấp phần mềm, đưa điều khoản bảo vệ dữ liệu vào hợp đồng.

Người học nên làm gì

Đọc kỹ quy chế thi mới khi Bộ ban hành (hạn 15/12/2026) và quy định nội bộ của trường. Nếu bị kết luận có dấu hiệu bất thường, hãy yêu cầu biết căn cứ cụ thể và được giải trình bằng văn bản. Lưu giữ bài làm nháp, lịch sử ôn tập có thể giúp chứng minh quá trình học thật. Chỉ thị nhấn mạnh "học thật, thi thật, đánh giá thật"; quyền được đối xử công bằng khi bị nghi ngờ cũng là một phần của "đánh giá thật".