Học bổng giả, giảm học phí giả mạo danh trường: cách nhận diện

Nếu bạn nhận được tin nhắn báo trúng học bổng mình chưa từng nộp đơn, hoặc được "hỗ trợ giảm học phí do bão lũ" kèm yêu cầu chuyển tiền vào một tài khoản cá nhân, gần như chắc chắn đó là lừa đảo. Các trường đại học đã nhiều lần khẳng định không thu học phí qua tài khoản cá nhân và không nhắn tin riêng để thu tiền. Cuối năm là thời điểm hai kịch bản này nở rộ: mùa mưa lũ miền Trung kéo theo các chính sách hỗ trợ thật để kẻ gian bắt chước, còn mùa nộp hồ sơ học bổng, trao đổi sinh viên kỳ mùa xuân khiến nhiều người sốt ruột. Dưới đây là cách chúng vận hành và cách kiểm tra trong vài phút.

Kịch bản 1: "giảm học phí do bão lũ"

Cuối tháng 11/2025, Trường Đại học Tài chính - Marketing phát cảnh báo khẩn sau khi nhiều sinh viên nhận tin nhắn từ tài khoản mạng xã hội mạo danh cán bộ phòng tài vụ. Theo Tuổi Trẻ, kẻ gian hỏi họ tên, mã số sinh viên, địa chỉ thường trú để "hỗ trợ giảm học phí do bão lũ", hứa giảm 10%, gửi số tài khoản cá nhân, hướng dẫn chuyển tiền rồi gửi lại "biên lai xác nhận". Chúng thúc giục nộp ngay "để kịp tổng hợp danh sách".

Điều khiến kịch bản này nguy hiểm là nó bám vào chính sách có thật. Cũng trong thông báo đó, trường cho biết sinh viên khóa 22D–25D thường trú tại Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa thật sự được giảm 10% học phí học kỳ 1 năm 2026, nhưng khoản giảm được trừ tự động trên hệ thống quản lý sinh viên, người học không cần gửi thông tin cho ai. Mọi thông báo học phí, miễn giảm đều đi qua email trường, hệ thống nội bộ và kênh truyền thông chính thức.

Khi mưa lũ lại gây thiệt hại ở miền Trung, các trường có thể tiếp tục ban hành chính sách hỗ trợ. Mỗi lần như vậy, hãy nhớ quy tắc: chính sách thật được áp dụng qua hệ thống của trường, không qua tin nhắn riêng.

Kịch bản 2: học bổng và chương trình trao đổi "trúng tuyển"

Bài cảnh báo của Báo Văn hóa về học bổng giả mô tả các chiêu phổ biến: gửi thông báo học bổng người nhận không hề đăng ký, hứa "bao đậu", đòi chuyển tiền gấp "để giữ suất" với câu quen thuộc "chỉ còn một suất". Kẻ gian sao chép tên trường, logo, chữ ký, con dấu; dựng website, fanpage hoặc tên miền chỉ khác địa chỉ thật một ký tự hoặc một dấu gạch nối. Ngoài phí hồ sơ, phí xử lý, tiền cọc, chúng còn thu hộ chiếu, CCCD, thông tin ngân hàng, mật khẩu và mã OTP.

Một ví dụ cụ thể được Báo Nhân Dân ghi lại tại Đà Nẵng: sinh viên Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật nhận thông báo "trúng tuyển" chương trình trao đổi với một đại học Nhật Bản, được hứa miễn học phí và nhà ở, đổi lại phải chứng minh tài chính bằng tài khoản có số dư 200 triệu đồng. Gia đình đã chuyển tiền, rồi sinh viên thấy nghi ngờ và hỏi phòng Công tác sinh viên mới biết là giả. Kẻ gian còn gọi điện tự xưng cán bộ phòng Hợp tác Quốc tế để tăng độ tin.

Bảy dấu hiệu cần dừng lại ngay

1. Yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, hoặc chia nhỏ nhiều lần.
2. Thời hạn gấp: "trong hôm nay", "chỉ còn một suất", "danh sách sắp chốt".
3. Thông báo về học bổng hoặc chương trình mà bạn chưa từng nộp đơn.
4. Liên hệ qua tài khoản mạng xã hội cá nhân thay vì email đuôi tên miền của trường.
5. Tên miền website, email gần giống tên miền thật (thêm gạch nối, đổi một chữ cái).
6. Yêu cầu mã OTP, mật khẩu hoặc ảnh hai mặt CCCD để "xác minh".
7. Học bổng "quốc tế" chung chung, không nêu rõ nhà tài trợ, điều kiện duy trì.

Xác minh trong năm phút

• Tự tìm số điện thoại, email của phòng đào tạo, phòng công tác sinh viên trên website chính thức của trường (gõ địa chỉ quen thuộc, không bấm link trong tin nhắn) rồi gọi hỏi.
• Đăng nhập cổng thông tin sinh viên xem có thông báo tương ứng không. Khoản giảm học phí thật sẽ hiện trên hệ thống.
• Với học bổng nước ngoài, liên hệ trực tiếp trường hoặc tổ chức cấp học bổng bằng địa chỉ bạn tự tìm, không dùng thông tin người môi giới cung cấp.
• Kiểm tra tên miền email người gửi: đuôi tên miền phải trùng chính xác với website của trường.

Tài khoản email trường thường là mục tiêu tiếp theo sau khi kẻ gian có mã số sinh viên. Các mẫu thư lừa đảo nhắm vào hộp thư edu được phân tích trong bài cảnh giác email phishing đuôi edu của trường.

Thông tin bạn đưa ra có thể bị dùng tiếp

Ngay cả khi chưa chuyển tiền, việc gửi họ tên, mã số sinh viên, địa chỉ thường trú cũng đã đủ để kẻ gian dựng kịch bản tiếp theo, chẳng hạn mạo danh bạn nhắn cho phụ huynh, hoặc gọi điện xưng phòng đào tạo "cần xác minh thêm". Nếu đã lỡ cung cấp, hãy báo cho gia đình biết trước để không ai bị bất ngờ, đổi mật khẩu cổng sinh viên và email trường, và đừng cho mượn tài khoản thư viện hay cổng học tập. Lý do không nên chia sẻ thông tin đăng nhập của trường, kể cả với bạn bè, được nói rõ trong bài vì sao không chia sẻ mật khẩu thư viện trường.

Lỡ chuyển tiền rồi thì làm gì

1. Gọi ngay tổng đài ngân hàng của bạn để yêu cầu hỗ trợ tra soát, phong tỏa giao dịch nếu còn kịp; nếu đã đưa OTP hoặc mật khẩu ngân hàng, đề nghị khóa tài khoản.
2. Lưu toàn bộ tin nhắn, email, số tài khoản nhận, biên lai, ảnh hồ sơ trang mạo danh.
3. Báo cho trường để trường phát cảnh báo cho sinh viên khác.
4. Trình báo cơ quan công an nơi gần nhất, mang theo các bằng chứng đã lưu.

Phụ huynh là người thường chuyển tiền trong các vụ học bổng giả, nên hãy chia sẻ danh sách dấu hiệu trên với gia đình. Một cuộc gọi hỏi lại phòng chức năng của trường mất vài phút, rẻ hơn rất nhiều so với một khoản "chứng minh tài chính" không bao giờ quay về.